به‌رنامه‌کانی روژ
شه‌ممه‌
هەواڵەکان20 / 12 / 2014
روانینی رۆژ20 / 12 / 2014
ئەمرۆی رۆژهەلات 20 / 12 / 2014
بۆنه‌ و رێوره‌سمه‌کان20 / 12 / 2014
گەشتی ئەودیو چیا 20 / 12 / 2014
اخبار20 / 12 / 2014
هەواڵەکان13 / 12 / 2014
یه‌ک شه‌ممه‌
دوو شه‌ممه‌
سێ شه‌ممه‌
چوار شه‌ممه‌
پێنج شه‌ممه‌
هه‌ینی
رادیۆ دەنگی کوردستان
بەرنامەی رۆژ یەک شەممە ٢١/١٢/٢٠١٤
بەرنامەی رۆژ شەممە ٢٠/١٢/٢٠١٤
بەرنامەی رۆژ هەینی ١٩/١٢/٢٠١٤
بڵاوکراوه‌کان
به‌یاننــــــا‌مه‌و راگه‌یه‌نراو
پەیامی دەفتەری سیاسی حیزبی دیموکراتی کوردستان بە بۆنەی ٢٦ی سەرماوەزەوە
پەیامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دیموکراتی کوردستان لە پێوەندی لە گەڵ ئاکامی مانگرتنی بەندییە سیاسەکانی بەندیخانەی ورمێ‌دا
هه‌ڵبژارده‌
روانینی رۆژ -رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و قووڵتربوونەوەی کێشەکان
شرۆڤەی هەواڵ - میوانی بەرنامە : کاک عوسمان نووری
پرسی رۆژ- مانگرتنی زیندانیانی سیاسی لە زیندانی ورمێ وهەڵوێستی حیزبەکان و چالاکانی ناوخۆو دەرەوەی ولات میوانان بەرنامە : کاک قادر وریا و کاک ناسر باباخانی
فەرماندەرانی شەهید - یادی فەرماندەری شەهید ئەحمەد کەریم نیا
هه‌واڵه‌کان
کۆماری کوردستان، ده‌سکه‌وتیکی نه‌ته‌وه‌یی و ئه‌زموونیکی مێژوویی
ئاره‌ش لورستانی
20 / 1 / 2013 رووداوه‌کانی شه‌ڕی جیهانیی دوویه‌م له‌ساڵانی1941تا1945  له‌ لایه‌ک و له‌ لایه‌کی دیکه‌ شکانی ئه‌رته‌شی ئیران له‌  لایه‌ن ئه‌رته‌شی  سووری یه‌کیه‌تیی سوڤیه‌ته‌وه‌  و گه‌شه‌ی هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تیی کوردان و بوونی که‌سایه‌تییه‌کی وه‌ک قازی محه‌مه‌د و هاوبیرانی‌  له‌ به‌رانبه‌ر گه‌له‌که‌ی خۆیاندا که‌ هه‌ستیان به‌ به‌رپرسایه‌تی ده‌کرد له‌ لا‌یه‌کی  دیکه‌وه‌، بواریان بۆ دامه‌رزانی کۆماری کوردستان رخساند. قازی محه‌مه‌د و هاوڕێکانی هه‌له‌که‌یان قۆزته‌وه‌ و پاش چه‌ندمانگێک دوای هاتنی سوپای سوور، گرووپێکی سێ که‌سی به‌ سه‌رۆکایه‌تیی قازی محه‌مه‌د چوونه‌ یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ت و له‌ باکۆ له‌گه‌ڵ "جه‌عفه‌ر باقرۆف" سه‌رۆک وه‌زیرانی ئازه‌ربایجانی یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ت و رێبه‌ری حیزبی کۆمونیست دانوستانیان کرد. به‌ڵام ئه‌م کۆبوونه‌وه‌یان ئاکامێکی ئه‌وتۆی نه‌بوو و"باقرۆڤ" گوێی به‌ داواکانیان نه‌دا.
جاریکی دیکه‌-سالی1945گرووپێکی هه‌شت که‌سی به‌ سه‌رۆکایه‌تیی قازی محه‌مه‌د له‌ باکۆ چاویان به "باقرۆف" که‌وته‌وه‌ که‌ له‌م دانیشتنه‌ دا قازی محه‌مه‌د راشکاوانه‌ باسی خودموختاری (ئۆتۆنۆمیی) هێنایه‌ گۆڕێ و"باقرۆڤ" له‌ وڵامدا دا وتی: "جارێ نۆره‌ی ئازه‌رییه‌کانه‌ و پێویست ناکا کورد له‌ وه‌رگرتنی ئۆتۆنۆمی دا په‌له‌ی بکا".  "حه‌سه‌ن ئه‌رفه‌ع" ده‌ڵێ:  قازی محه‌مه‌د به‌ رووسه‌کانی راگه‌یاند که‌ کورد نایه‌وێ‌ به‌شێک بێ له‌ ئازه‌ربایجان. رووسه‌کان دژی ئه‌و بیروبۆچوونه‌ی بوون و داوایان لی کردبوو داوای  ئۆتۆنۆمی له‌ کۆماری ئازه‌ربایجان بکه‌ن که‌ سیستمێکی کۆمۆنیستی  له‌وێ له‌ سه‌ر کار بوو. 
قازی محه‌مه‌د و هه‌یئه‌ته‌که‌ی هاوڕێی پاش گه‌ڕانه‌وه‌ بریاریان دا له‌وه‌  زیاتر چاوه‌ڕێی پشتیوانیی رووسه‌کان نه‌بن. ئه‌وان لاوازی و پرش و بڵاویی سوپای ئێرانیان به‌ هه‌ل زانی و کۆماری کوردستانیان راگه‌یاند. هه‌ر به‌م بۆنه‌یه‌‌وه‌ له‌ 26ی سه‌رماوه‌زی 1324ی هه‌تاوی(17/12/1945) له‌ ریۆره‌سمێکی مه‌زندا  ئاڵای کوردستانیان هه‌ڵکرد. دوای مانگێک له‌ 22/1/1946 له‌ مه‌یدانی "چوارچرا"ی مه‌هاباد به‌ فه‌رمی کۆماری کوردستان راگه‌یه‌ندرا. پێویسته‌ بوترێ پێشتر له‌  1/12/1945  دا  له‌ ته‌ورێز حکوومه‌تی ئۆتۆنۆمیی ئازه‌ربایجان راگه‌یه‌ندرابوو.
رۆژی 22/1/1946 رۆژێکی مێژوویی بوو. سه‌ره‌ڕای سه‌رما و سه‌خڵه‌تی ‌ زستان، هه‌زاران که‌س له‌ شاره‌کانی  بۆکان، نه‌غه‌ده‌، ورمێ و ناوچه‌کانی دیکه‌وه‌ ملی رێگه‌ی مه‌هابادیان گرته‌ به‌ر. ‌ قازی محه‌مه‌د و پیاوماقوڵان و مه‌لاکان و رووناکبیرانی شار له‌ به‌رده‌م ئه‌و خه‌ڵکه‌ پر خرۆشه‌دا راوه‌ستابوون. مامۆستا مه‌لا حوسێنی مه‌جدی به‌ دوعا و پاڕانه‌وه‌ له‌ خوا، رێوره‌سمه‌که‌ی کرده‌وه‌. له‌و رۆژه‌دا 16 که‌س قسه‌یان کرد.
پاشان قازی محه‌مه‌د ده‌ستی کرد به‌ قسان: "ئه‌ی میلله‌تی کورد! ئه‌ی شێره‌پیاوانی کورد! سڵاوی خواتان لێ! داوا له‌ خوای گه‌وره‌ و ئێوه‌، گه‌لی کورد ده‌که‌م که‌ له‌و ئه‌رکه‌ مه‌زنه‌ی که‌ پێتان سپاردوم یارمه‌تیده‌رم بن تا بتوانم له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وه‌که‌مدا که‌ڵکی لێوه‌رگرم و له‌ به‌رانبه‌ر خوا و ئێوه‌دا شه‌رمه‌زار نه‌بم. گه‌لی کورد دوژمنێکی زۆری هه‌یه‌ که‌ له‌ سه‌ر مافی ئه‌و گه‌له‌ له‌ هه‌ر چوار پارچه‌که‌ رێککه‌وتوون و به‌ هه‌ر جۆرێک بووه‌ حاشایان له‌ مافی خودموختاریان کردوه‌ و خه‌باته‌که‌یان به‌ دزی و چه‌ته‌یی له‌ قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن؛ تا بواری سڕینه‌وه‌ی باشتریان بڕه‌خسێنن."
دوای قازی محه‌مه‌د، پازده‌ که‌سی دیکه‌ به‌ نوێنه‌رایه‌تیی کۆمه‌ڵانی جۆراوجۆری نه‌ته‌وه‌ی کورد، وتاریان پێشکه‌ش کرد.  ئه‌م رێوڕه‌سمه‌ به‌ شێعر و گۆرانی رازابۆوه‌ و مانگێک دوای ئه‌م جه‌ژنه‌، کابینه‌ی وه‌زیران به‌ سه‌رۆک وه‌زیریی "حاجی بابه‌شێخ" که‌ یه‌كیک له‌ مه‌لا گه‌وره‌کانی ناوچه‌که‌ بوو، راگه‌یه‌ندرا.
گرنگترین کاره‌کانی کۆماری 11 مانگه‌ی کوردستان
 قازی محه‌مه‌د و هاوکاره‌کانی له‌ ماوه‌ی ته‌مه‌نی کورتی کۆماردا کارێکی زۆر و بێ هاوتایان کرد که‌ لێره‌ دا ئاماژه‌یان‌ پێ ده‌کرێ:
1- پێکهێنانی حکوومه‌ت له‌ سه‌ر بنه‌مای دیموکراسیی ئازاد به‌ 13 وه‌زیر  بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کار وباری فه‌رهه‌نگی، خزمه‌تگوزاری، کۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی و ئیداری.
2- به‌ فه‌رمی ناسینی زمانی کوردی له‌ ناوچه‌که‌. چونکی پێشتر به‌ کارهێنانی زمانی کوردی له‌ ئیداره‌کان قه‌ده‌خه‌ بوو.
3- به‌رنامه‌ڕێژی بۆ خوێندن به‌ زمانی کوردی
4- فه‌رمی بوونی زمانی کوردی له‌ لێدوانه‌کاندا بۆ یه‌که‌م جار.
5- به‌ربه‌ره‌کانیی فه‌رمی دژی نه‌خوێنده‌واری.
6- به‌زۆره‌ملی کردنی خوێندن بۆ منداڵان.
7- دیاریکردنی فۆرمێکی یه‌کگرتوو بۆ قوتابیان.
8- به‌ کوردی نووسینی تابلۆی قوتابخانه‌کان، دوکانه‌کان، بینا و ئیداره‌کان له‌  جیاتی فارسی.
9- هه‌وڵ و تێکۆشان له‌ پێناو چاکسازی و دانانی هێندێک قانوون بۆ گۆڕینی کۆمه‌ڵێک نه‌ریت و رێوڕه‌سمی ناحه‌زی وه‌ک: ژن هه‌ڵگرتن، سزادانی به‌رتیلده‌ر و به‌رتیلوه‌رگر، ئازار و ئه‌زیه‌تی ژن، کرده‌وه‌  و  قسه‌ی سووک، دزی، سزادانی که‌سانی پێشێلکه‌ری قانوون،  راکردن له‌ مه‌یدانی شه‌ڕ  و هه‌روه‌ها سزادانی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ خیانه‌ت به‌ نیشتمان ده‌که‌ن و ده‌سدرێژی ده‌که‌نه‌ سه‌ر نامووسی خه‌ڵک و ....
10- چاکسازیی کاروباری ئابووری و بازرگانی و کردنه‌وه‌ی هێندێک کۆمپانی و بڕه‌وپێدان و گه‌شه‌ی بازاری کاسبی و‌ کار.
11- دامه‌زراندنی چاپخانه‌ی کوردستان له‌ مه‌هاباد و چاپخانه‌یه‌کی دیکه‌ له‌ بۆکان. 
12- دامه‌زراندنی رادیۆی کوردستان به‌ زمانی کوردی له‌ مهاباد.
13- دامه‌زراندنی سینه‌ما له‌ مهاباد و پێشاندانی هێندێک فیلمی دیکۆمێنتاری.
14- کردنه‌وه‌ی کتێبخانه‌ی نیشتمانی له‌ مه‌هاباد.
15- پێکهێنانی هێزی پێشمه‌رگه‌ وه‌ک هێزی سه‌ربازی و ناردنی ئه‌فسه‌ر بۆ راهاتن له‌ باکو.
16- هێشتنه‌وه‌ی بواری وتووێژ ده‌گه‌ڵ حکوومه‌تی ئێران تا دوایین ساته‌کانی ته‌مه‌نی کۆماری کوردستان.
17- دامه‌زراندنی یه‌که‌تیی لاوانی دیموکرات و ده‌رکردنی گۆڤاری "هاواری نیشتمان"، بۆ زیاتر گرنگیدان به‌ لاوان.
18- هه‌وڵ و تێکۆشان بۆ که‌مڕه‌نگ کردنه‌وه‌ی هه‌ستی خێڵایه‌تی و به‌رز کردنه‌وه‌ی روحیه‌ی هاووڵاتیبوون و بووژاندنه‌وه‌ی نه‌ریت و رێوڕه‌سمه‌ ره‌سه‌نه‌ کوردییه‌کان.
19- ته‌رخانکردنی بورسییه‌ی خوێندن بۆ خوێندکاران و ناردنی خوێندکار بۆ ته‌ورێز و باکۆ.
20- هاندانی ژنان بۆ خوێندن و دامه‌زراندنی قوتابخانه‌ی تایبه‌ت به‌ ژنان و به‌شدارکردنیان له‌ چالاکییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، ته‌نانه‌ت له‌ راهێنانه‌ سه‌ربازییه‌کان.
21- ده‌رکردنی هێندێک گۆڤاری وه‌ک: گۆڤاری کوردستان، رۆژنامه‌ی کوردستان، هاواری نیشتمان، گۆڤاری گڕوگاڵی منداڵانی کورد و گۆڤاری "هه‌ڵاڵه" .
به‌راوردکردنی کۆماری کوردستان و حکومه‌تی کۆمۆنیستیی ئازه‌ربایجان:
بۆ دڵنیا بوون له‌ جیاوازیی ئه‌و دوو حکوومه‌ته‌‌ و جیاوازیی زۆری نێوان روانگه‌ی رێبه‌ره‌کانیان، شرۆڤه‌ی دوو که‌سایه‌تی له‌ سه‌ر ئه‌م دوو حکوومه‌ته‌‌‌ ده‌خه‌ینه‌ به‌رباس: که‌سایه‌تی یه‌که‌م "درێک کینان"ه‌ که‌ مامۆستای زانکۆی به‌غدا بوو و سه‌ردانی کوردستانی عێراقی کرد و ئاماژه‌ی به‌ چه‌ندین جیاوازیی ئه‌و دوو حکوومه‌ته‌‌‌ کردوه‌. ناوبراو ده‌ڵێ: "له‌ کوردستان به‌ پێچه‌وانه‌ی ئازه‌ربایجان ‌، کاربه‌ده‌ستانی رووسی نابینرێن؛ بێجگه‌ له‌و چه‌ند که‌سه‌ی له‌ کۆنسولی یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ته‌وه‌ له‌ ورمێوه‌ بۆ چاوپێکه‌وتن هاتوونه‌ مه‌هاباد." "ئه‌گه‌رچی له‌ ئازه‌ربایجان ترس و تۆقاندن هه‌بوو به‌ڵام له‌ کوردستان ته‌نانه‌ت زیندانییه‌کی سیاسییش له‌ به‌ندیخانه‌دا نه‌بوو.". "له‌ مهاباد خه‌ڵک ده‌یانتوانی گوێ له‌ رادیۆ ئانکارا و له‌نده‌ن بگرن به‌ڵام له‌ ته‌ورێز گوێگرتن له‌و رادیۆیانه‌ مه‌رگ و نه‌مانی به‌ دواوه‌ بوو."
که‌سایه‌تی دوویه‌م، دوکتور ره‌حیمی کوڕی سه‌یفی قازی که‌ له‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌م دوو حکوومه‌ته‌‌‌دا ده‌ڵێ: "گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ هۆکاری سه‌ره‌کیی رووخانی کۆماری کوردستان په‌له‌ په‌لی رێبه‌رانی ئازه‌ربایجان و خه‌یانه‌تی رووسه‌کان بوو. هێندێک پێیان وایه‌ هه‌رتک حکوومه‌ت له‌ لایه‌ن یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ته‌وه‌ دامه‌زرا، به‌ڵام ئه‌وانه‌ له‌ هه‌ڵه‌دان؛ چونکی هه‌م رێژه‌ی ده‌سه‌ڵات و زاڵبوونی یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ت له‌م دوو حکوومه‌ته‌‌‌دا و هه‌میش شێوازی جێبه‌جێبوونی کاره‌کان له‌م دوو حکوومه‌ته‌‌‌دا زۆر جیاواز بوو‌". "له‌ حکوومه‌تی ئۆتۆنۆمیی ئازه‌ربایجاندا سیستمێکی کۆمۆنیستی به‌ پشتیوانیی پۆلیسی شاراوه‌ ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌ست بوو، له‌ حاڵێکدا له‌ کۆماری کوردستاندا، نه‌ سیستمی کۆمۆنیستی ده‌سه‌ڵاتدار بوو و نه‌ پۆلیسی شاراوه‌ش ده‌بینرا". "بزووتنه‌وه‌ی خه‌ڵکی کوردستان و حیزبی دیموکرات به‌ پێچه‌وانه‌ی ویست و سیاسه‌ته‌کانی یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ت و باقرۆف (سکرتێری گشتیی حیزبی کۆمۆنیستی ئازه‌ربایجانی یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ت) بوو؛ له‌ حاڵێکدا حکوومه‌تی ئازه‌ربایجان، حیزبی کۆمۆنیست و کادره‌کانی حیزبی تووده‌ رێبه‌رایه‌تییان ده‌کرد". "یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ت دژایه‌تیی هه‌ر چه‌شنه‌ هه‌نگاوێکی کانالیزه‌کراوی له‌ کوردستاندا ده‌کرد، له‌ حاڵێکدا گه‌لی کورد و رێبه‌ره‌کانیان ده‌ستپێشخه‌رییان کرد و حیزبی دیموکراتی کوردستانیان دامه‌زراند."
رۆژه‌کانی کۆتایی ته‌مه‌نی کۆماری و دوایین دژکرده‌وه‌کانی قازی محه‌مه‌د:
ئه‌و کاته‌ی "قه‌وامولسه‌ڵته‌نه‌" سه‌رۆک وه‌زیرانی ئیران چووه‌ مۆسکۆ و گرێبه‌ستێکی ده‌گه‌ڵ ستالین واژوو کرد، ئیدی یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ت پشتی کوردی به‌ردا و له‌ سۆنگه‌ی به‌شێک له‌ ئیمتیازی نه‌وتی ئێران هه‌موو به‌ڵێنه‌کانی خۆی  له‌ژێر پێ نا و ئه‌رته‌شه‌که‌ی له‌ کوردستان برده‌ ده‌ر؛ پاشان ئه‌رته‌شی ئیران له‌  26ی سه‌رماوه‌زی 1325 (17/12/ 1946)دا گه‌ڕایه‌وه‌ شاری مه‌هاباد. دیاره‌ ماوه‌یه‌ک بوو که‌ ده‌نگۆی رۆیشتنی هێزه‌کانی یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ت له‌ ئێران و به‌ردانی پشتی کورد و تورک له‌ گۆڕی دابوو. له‌ هیندێک له‌ به‌ڵگه‌کاندا هاتوه‌ که‌ له‌ 16/4/1946 واتا هه‌شت مانگ به‌ر له‌ گیرانه‌وه‌ی مه‌هاباد له‌ لایه‌ن ئه‌رته‌شی ئیرانه‌وه‌، پێنج ئه‌فسه‌ری رووسی دێننه‌ گوندی "سه‌رای" سه‌قز و چاویان به‌ فه‌رمانده‌یی هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌ له‌ سه‌قز و بانه‌ ده‌که‌وێ...... ئه‌فسه‌ره‌کان وتبوویان: "ئیمه‌ خه‌ریکه‌ ئێران چۆل ده‌که‌ین رای ئیوه‌ چییه‌؟" حه‌مه‌ره‌شیدخان، فه‌رمانده‌ی هێزه‌کانی پێشمه‌رگه له‌ وه‌ڵامدا وتبووی: "ئیمه‌ ده‌گه‌ڵ ئیران دوژمنایه‌تیی له‌مێژینه‌مان هه‌بوو که‌ ئه‌و ماوه‌یه‌ له‌ بیرمان چووبۆوه‌، به‌ڵام ئیوه‌ هاتوون ئه‌م دوژمنایه‌تییه‌تان دیسان زیندوو کرده‌وه‌. ئێستاش که‌ هێمنایه‌تییه‌ک دروست بووه‌، ئێران چۆل ده‌که‌ن به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچ یارمه‌تییه‌کمان بۆ به‌ جێ بێڵن.... به‌داخه‌وه‌ هه‌موو ئه‌و شته‌ی له‌ سه‌ر یه‌کیه‌تیی سۆڤیه‌ت  بیستبوومان به‌ درۆ ده‌رچوون........... و درووشمی به‌رگری له‌ نه‌ته‌وه‌ چه‌وساوه‌کان بۆ گه‌لی کورد خێری نه‌بوو".
به‌ر له‌وه‌ی ئه‌رته‌شی ئیران بگاته‌و‌ه‌ مه‌هاباد، قازی محه‌مه‌د و رێبه‌رانی حکوومه‌ت و حیزب راوێژ و وتووێژێکی زۆریان ده‌گه‌ڵ که‌سایه‌تییه‌ جۆراوجۆره‌کان کرد و بڕیاریان دا له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌رته‌شدا شه‌ڕ بکه‌ن به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ی دڵنیا  بوون ئاکامێکی جگه‌ له‌ وێرانبوونی ناوچه‌که‌ نابێ، قازی محه‌مه‌د له‌ رووی ناچارییه‌وه‌ رایگه‌یاند خۆڕاگری  ئاکامی خراپی بۆ گه‌ل به‌ دواوه‌یه‌ و ده‌بێته‌ هۆی زیان و زه‌ره‌رێکی زۆر بۆ خه‌ڵکی مه‌هاباد و ناوچه‌که‌، چونکی سوپای ئیران له‌وه‌ به‌هێزتر بوو که‌ بتوانن خۆی له‌به‌ر راگرن. به‌ کورتی رێگه‌چاره‌یان ته‌نیا ئه‌وه‌ بوو که‌ رێبه‌رانی حیزب و که‌سایه‌تییه‌کان پێشنیاریان به‌ قازی محه‌ممه‌د کرد که‌ مه‌هاباد جێ بێڵێ بۆ ئه‌وه‌ی نه‌کوژرێ. هه‌ر بۆیه‌ کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزب داوای لێ کرد یان بچێته‌ عێراق یان رووسیه‌. ژه‌نه‌ڕاڵ بارزانییش هه‌ر ئه‌و داوایه‌ی لێ کرد. سه‌رکۆنسولی ئینگلیزیش له‌ ته‌ورێز داوای لێ کرد له‌ رێگه‌ی عێراقه‌وه‌ بچێته‌ به‌ریتانیا. ئه‌مریکاش نوێنه‌رێکی نارده‌ لای و داوای لێ کرد ئیران به‌ جێ بهێڵێ. له‌ وه‌ڵامی هه‌موو ئه‌و داوایانه‌دا وتی: "سوور ده‌زانم حکوومه‌تی ئێران له‌ دارم ده‌دا به‌ڵام من له‌ خۆشی و شادیی‌ نه‌ته‌وه‌که‌مدا به‌شدار بووم، ئێستاش له‌ ناخۆشی دا به‌ جێیان ناهێڵم و ژیان و مردنم له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ و ئاماده‌م بکوژرێم به‌ڵام کوردستان به‌ وێرانی نه‌بینم." پاشان وتی "من سوێندم خواردوه‌ ده‌گه‌ڵ خه‌ڵکه‌که‌م بم. حکوومه‌تی ناوه‌ندی له‌ حاڵێکدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ مه‌هاباد که‌ تووڕه‌ و قه‌ڵسه‌ و ئه‌گه‌ر من بگرێ داخی دڵی به‌ من ده‌ڕێژێ و واز له‌ خه‌ڵک دێنێ، هه‌ر بۆیه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵکی شار تووشی زه‌ره‌ر و زیان نه‌بن، ناچارم بمێنمه‌وه‌."
قازی محه‌مه‌د دوایین وانه‌ی سیاسی به‌مجۆره‌ به‌ نه‌ته‌وه‌که‌ی ده‌ڵێته‌وه‌.
وه‌سێتنامه‌ی قازی محه‌مه‌د: یه‌کێک له‌ قۆناخه‌ گرنگه‌کانی ژیانی قازی محه‌مه‌د،
 دوایین ساته‌کانی ژیان قازی محه‌مه‌د نووسینی وسیه‌تنامه‌که‌یه‌تی که‌ به‌شێکی به‌م چه‌شنه‌یه‌:
میلله‌تی کورد! رۆڵه‌کان و برا خۆشه‌ویسته‌کانم! برا مافخوراوه‌کانم! گه‌له‌ چه‌وساوه‌که‌م! ئێستاش له‌ دوایین ساته‌کانی ژیانم دا چه‌ند ئامۆژگارییه‌کتان ده‌که‌م: وه‌رن به‌ خاتری خودا ده‌ست له‌ دوژمنایه‌تیی یه‌کتر هه‌ڵگرن و یه‌ک بگرن و پشت و پشتیوانی یه‌کتر بن. له‌ به‌رانبه‌ر دوژمنی زاڵم دا بوه‌ستن. خۆتان به‌ دوژمن مه‌فرۆشن. دوژمن هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی ده‌وێن که‌ کاره‌که‌تان پێ ده‌کا و قه‌ت به‌زه‌یی پێتان دا نایه‌ته‌وه‌ و لێتان نابوورێ.
دوژمنه‌کانی گه‌لی کورد زۆر و زاڵمن، به‌هێز و بێ به‌زه‌یین. رازی سه‌رکه‌وتنی هه‌ر میلله‌تێک یه‌کگرتوویی و یه‌کڕیزییه‌. یه‌کگرتوویی  گه‌وره‌ترین پشتیوانه‌ بۆ میلله‌تێک‌. هه‌ر میلله‌تێک یه‌کگرتوو و یه‌کڕیز نه‌بێ هه‌میشه‌ ژیرده‌سته‌یه. ئیوه‌ میلله‌تی کورد هیچتان له‌ میلله‌ته‌ کانی ده‌وروبه‌ر که‌متر نییه‌ به‌ڵکو له‌و میلله‌تانه‌ی که‌ ئازاد کراون ئازاتر و به‌غیره‌تتر و شایسته‌تر و پێشکه‌وتووترن. به‌ڵام ئه‌وانه‌ی رزگار بوون له‌ نیو خۆدا یه‌کگرتوو بوون. ئیوه‌ش وه‌کو هه‌موو نه‌ته‌وه‌کانی سه‌ر گۆی زه‌وی ژیرده‌سته‌ مه‌بن ته‌نیا به‌ یه‌کگرتوویی و ئێره‌یی به‌ یه‌کتر نه‌بردن و خۆنه‌فرۆشتن به‌ دوژمنانی کورد رزگار ده‌بن.
براکانم! ئیدی به‌ دوژمن هه‌ڵمه‌فریوێن، دوژمنی کورد له‌ هه‌ر ره‌نگ و تایف و قه‌ومێک بێ هه‌ر دوژمنه‌. بێ ره‌حمه‌، بێ ویژدانه‌، ره‌حمتان پێ ناکه‌ن و به‌ ده‌ستی یه‌کتر به‌ کوشتتان ده‌ده‌ن، چاوچنووکتان ده‌که‌ن، به‌ درۆ و ته‌ڵه‌که‌ شه‌ڕی یه‌کترتان پێ ده‌که‌ن.
له‌ دوایین ساته‌کانی ژیانمدا به‌ خاتری خوا ئامۆژگاریتان ده‌که‌م و پێتان ده‌ڵێم و خوداش عالمه‌ من ئه‌وه‌ی له‌ ده‌ستم هات به‌ گیان و دڵه‌وه‌ به‌ نسحه‌ت و رێنوێنی رێگه‌ی دروستم نیشان دان و له‌م پیوه‌ندییه‌دا درێغیم نه‌کرد و ئێستاش ده‌لێم و راده‌گه‌یه‌نم که‌ ئیدی هه‌ڵمه‌فریوێن و بڕوا به‌ سوێند و به‌ ده‌ست به‌ قورئان دادان و به‌ڵین و په‌یمانه‌کان و دڵسۆزییه‌کانیان مه‌که‌ن. ر‌ێنوێنی و وسیه‌تم ئه‌وه‌یه‌ منداڵه‌کانتان وه‌به‌ر خوێندن بنێن چونکی کورد هیچی له‌ نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌ که‌متر نییه‌ خوێنده‌واری نه‌بێ. بخوێنن تا له‌ کاروانی نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌ دوا نه‌که‌ون، ته‌نیا خوێندن(زانست و زانین)، چه‌کی ده‌ستی دوژمنه‌. دڵنیا بن و بزانن ئه‌گه‌ر یه‌کگرتوو و یه‌کڕیز بن، زۆر باش به‌ سه‌ر دوژمندا سه‌ر ده‌که‌ون. ئیوه‌ نابێ به‌ کوژرانی من و برازاکانم بترسێن، که‌سانێکی زۆری وه‌ک من له‌و رێگه‌یه‌دا سه‌ر ده‌نێنه‌وه‌ تا گه‌لی کورد به‌ هیوا و ئامانجه‌کانی بگا.
خۆشه‌ویستان! کوردستان ماڵی هه‌موو کوردێکه‌، هه‌روه‌ک له‌ ماڵه‌وه‌ که‌سێک شتێک بزانێ به‌رپرسایه‌تی ده‌درێتی و که‌سیش هه‌قی منت کردنی نییه‌، کوردستانیش وه‌‌ک ئه‌و ماڵه‌یه‌، ئه‌گه‌ر زانیتان که‌سێک له‌و ماڵه‌دا کارێکی له‌ ده‌ست دێ بیکا، نابێ به‌ری پێ بگرن و کێشه‌ی بۆ ساز بکه‌ن، نابێ دڵمه‌ند بن که‌ یه‌کێکتان به‌رپرسایه‌تییه‌کی هه‌یه،‌ ئه‌گه‌ر که‌سێکی به‌رپرسایه‌تییه‌کی درایه‌ بزانن که‌ شاره‌زایه‌ و وشیاره‌ "که‌واته‌ لێیگه‌ڕێن خزمه‌ت بکا و ئێوه‌ش یارمه‌تیده‌ری بن". 
سه‌رچاوه‌کان:
1. رۆژنامه‌ی "کوردستان"
2. سایتی "کوردستان و کورد"
3. کتێبی"چل سال خه‌بات له‌ پێناوی ئازادی": دكتر قاسملو
4. "ده‌روازیه‌ك به ڕووی خوێندنه‌وه‌یه‌كی نوێی (ژ. كاف) و پێشه‌وا قازی موحه‌ممه‌دی شه‌هید و كۆماری كوردستاندا"- نووسینی عمر عبدالعزیز- وه‌رگێڕانی  دلێر عه‌باسی
5. "تاریخ مهاباد"، محمد صمدی ، چاپی مه‌هاباد
6. "كردها،یك بررسی سیاسی وتاریخی"، حسن ارفع
7. حكوومه‌تی كوردستان، نه‌وشیروان مسته‌فا، چاپی دووهه‌م هه‌ولێر
8. "اسرار محاكمه قاضی و یارانش"، رحیم سیف قاضی
9. جمهوریه تی كوردوستان، مه‌حموود مه‌لا عیززه‌ت
10. "كردها و كردستان" ،دركینان
11. تاریك وروون. هێمن
12. گه شتیك به كوماری مه‌هاباددا، عه قید به كر عبدالكه‌ریم حه ویزی.
13. یادداشته كانی به كر حه‌ویزی
14. "کتاب تاریخ معاصر کرد"، نووسینی دیوید مک داول، ترجمه ابراهیم یونسی